Hàng rời là gì?
Hàng rời (tiếng Anh là Bulk Cargo) là loại hàng hóa không được đóng gói trong các bao bì truyền thống như thùng Carton, Pallet hay container mà được chở trực tiếp dưới các hầm chứa của tàu thủy, toa xe lửa hoặc thùng xe tải. Đây là những loại hàng thường có khối lượng và số lượng cực lớn, được xếp dỡ bằng các thiết bị chuyên dụng như băng tải, gầu ngoạm hoặc hệ thống ống dẫn.
Trong ngành vận tải, hàng rời thường được định nghĩa qua hai đặc điểm cốt lõi:
- Tính đồng nhất: Hàng hóa thường có tính chất đồng nhất về hình dạng, kích thước hoặc trạng thái vật lý
- Phương thức đóng gói: Hàng không được phân chia thành các đơn vị kiện hàng riêng lẻ mà được đổ trực tiếp vào khoang chứa của phương tiện
Khái niệm hàng xá cũng thường được dùng tương đương với hàng rời, ám chỉ việc để hàng ở trạng thái tự nhiên, lộ thiên trong khoang chứa.
Phân biệt các loại hàng rời phổ biến
Việc phân loại hàng rời giúp doanh nghiệp lựa chọn phương thức vận chuyển và bảo quản phù hợp, tránh thất thoát và hư hỏng.
Phân loại dựa theo trạng thái vật lý
- Hàng rời rắn (Dry Bulk): Bao gồm các loại nguyên liệu ở dạng thô như than đá, quặng sắt, xi măng, ngũ cốc, phân bón,... Đây chính là nhóm hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất trong vận tải biển quốc tế
- Hàng rời lỏng (Liquid Bulk): Bao gồm dầu thô, xăng dầu, hóa chất lỏng, khí hóa lỏng (LNG/LPG),... và cả các sản phẩm thực phẩm như dầu ăn hay rượu vang đều được vận chuyển trong các tàu bồn (Tanker)
- Hàng rời khô: Thường dùng để chỉ các mặt hàng nông sản như ngô, đậu tương, lúa mì hoặc nguyên liệu sản xuất công nghiệp đã qua sơ chế
- Hàng rời dạng bột: Các loại hàng siêu mịn như bột mì, bột đá, xi măng,... Loại hàng này đòi hỏi hệ thống vòi hút và bồn chứa kín để tránh bụi bẩn và ẩm ướt
- Hàng rời dạng hạt: Chủ yếu là ngũ cốc hoặc hạt nhựa, hạt quặng nhỏ,...
- Hàng rời nguy hiểm: Các loại hóa chất lỏng hoặc chất rắn có khả năng gây cháy nổ, nhiễm độc hoặc phản ứng hóa học (như Amoni Nitrat). Việc vận chuyển nhóm này buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định
Phân loại dựa theo cách thức đóng gói
Mặc dù bản chất là hàng rời, nhưng tùy theo yêu cầu về an toàn hoặc hạ tầng bến bãi, hình thức đóng gói có thể thay đổi:
- Hàng rời không bao bì (Bulk): Đổ đống hoàn toàn trong hầm tàu (ví dụ: than đá, quặng,..)
- Hàng rời có bao: Hàng được đóng vào bao nhỏ (50kg) để dễ kiểm đếm nhưng vẫn được xếp dỡ như hàng rời nếu số lượng cực lớn
- Hàng rời đóng bao Jumbo (FIBC): Sử dụng các túi lớn từ 500kg - 2 tấn có quai cẩu. Đây là giải pháp trung gian giúp bảo vệ hàng tốt hơn và tăng tốc độ bốc dỡ
- Hàng rời đóng bao lớn: Các loại bao lót (Liner Bag) đặt trực tiếp trong hầm tàu hoặc container
- Hàng hóa đóng rời (Break Bulk): Cần phân biệt kỹ với Bulk Cargo. Vậy Break Bulk là gì? Đây là những mặt hàng không đóng container nhưng cũng không thể đổ đống, thường là các kiện máy móc khổng lồ, cuộn thép (Steel Coils) hoặc ống sắt dài được xếp rời rạc
Phương thức & hạ tầng vận chuyển hàng rời
Quy mô của vận tải hàng rời yêu cầu một hệ thống hạ tầng và phương tiện đặc thù, khác biệt hoàn toàn với hàng container.
Những phương thức vận chuyển hàng rời
- Vận chuyển hàng rời bằng đường biển: Đây là phương thức chủ lực chiếm hơn 90% sản lượng. Với các tuyến đường quốc tế dài, tàu biển là phương án duy nhất có chi phí đủ rẻ cho các lô hàng hàng chục ngàn tấn
- Vận tải hàng rời đường bộ: Thường sử dụng xe ben (xe tải tự đổ), xe bồn hoặc xe đầu kéo kéo theo rơ-mooc chuyên dụng. Phương thức này phục vụ vận chuyển nội địa, từ mỏ về cảng hoặc từ kho đến nhà máy
- Vận tải hàng rời đường sắt: Các toa xe chuyên dụng có đáy tự đổ rất hiệu quả để chuyển than, quặng từ vùng khai thác đi tiêu thụ nội địa
Các loại phương tiện & hạ tầng
- Tàu hàng rời (Bulk Carrier): Là loại tàu có thiết kế khoang trống rộng lớn, có nắp hầm chắc chắn để bảo vệ hàng khỏi nước biển. Tàu được phân chia theo kích cỡ như: Handysize, Panamax, hoặc Capesize (siêu lớn không đi qua được kênh đào),...
- Tàu chở hàng rời có thiết bị: Tàu trang bị sẵn cần cẩu để tự bốc dỡ tại các cảng nghèo nàn thiết bị
- Cảng hàng rời: Là các cảng chuyên dụng có hệ thống băng tải nối dài từ bãi ra cầu cảng, có các gầu ngoạm công suất lớn và Silo chứa hàng cao tầng
- Bến hàng rời: Khu vực riêng biệt tại cảng để xử lý hàng lỏng (dầu) hoặc hàng khô để tránh ô nhiễm chéo sang các khu vực khác
Hướng dẫn xếp dỡ, lưu kho & bảo quản hàng rời
Nghiệp vụ xếp dỡ và bảo quản thường quyết định đến chất lượng cuối cùng của hàng hóa và an toàn của phương tiện.
- Thiết bị xếp dỡ hàng rời: Sử dụng cần cẩu chân đế (Shore Crane), gầu ngoạm (Grab), hệ thống băng tải (Conveyor Belt), máy hút (Pneumatic Unloader) hoặc xe xúc lật trực tiếp dưới hầm tàu
- Xếp dỡ hàng rời: Phải đảm bảo nguyên tắc cân bằng trọng tâm tàu. Việc đổ hàng vào một khoang quá nhanh có thể gây gãy thân tàu hoặc lật tàu
- Bốc xếp hàng rời: Đòi hỏi đội ngũ công nhân có kinh nghiệm điều phối dòng hàng để tránh gây bụi mịn hoặc hư hỏng thiết bị
- Lưu kho hàng rời: Hàng khô thường lưu bãi hở (than, quặng,...) có che bạt, hàng nông sản phải lưu trong Silo kín hoặc kho ngoại quan khô ráo
- Bảo quản hàng rời: Đặc biệt lưu ý đến nhiệt độ và độ ẩm. (ví dụ: ngũ cốc rất dễ bị lên men sinh nhiệt, trong khi than đá có thể tự cháy nếu không được đảo bãi định kỳ)
Quy trình kiểm tra, giám sát & kiểm định hàng rời
Vì không thể đếm từng bao như hàng container, việc xác định khối lượng hàng rời trong xuất nhập khẩu dựa trên các kỹ thuật đo lường:
- Kiểm tra hàng rời: Kiểm tra thực tế trạng thái hàng (khô ráo, không lẫn tạp chất) trước khi bốc lên tàu
- Giám sát hàng rời: Giám sát toàn bộ quá trình 24/7 để ngăn chặn tình trạng thất thoát hoặc gian lận
- Kiểm định hàng rời (Draft Survey): Đây là kỹ thuật đo mớn nước của tàu trước và sau khi bốc/dỡ hàng để tính toán trọng lượng hàng hóa dựa trên lực đẩy Archimedes
- Vai trò của bên thứ ba (SGS, BV…): Các công ty giám định quốc tế như SGS, Bureau Veritas đóng vai trò trọng tài khách quan, cung cấp chứng thư giám định về số lượng và chất lượng, là cơ sở để thanh toán và làm thủ tục Hải Quan
Bộ chứng từ & thủ tục Hải Quan hàng rời
Việc thực hiện thủ tục Hải Quan hàng rời có những đặc thù riêng về định lượng và kiểm dịch.
- Vận đơn hàng rời (Bulk Bill of Lading): Thường là loại vận đơn đích danh hoặc theo lệnh, ghi rõ trọng lượng hàng dựa trên số liệu của đơn vị giám định độc lập
- Chứng từ hàng rời: Bao gồm Commercial Invoice, Packing List (thường chỉ ghi tổng trọng lượng Net/Gross), Giấy Chứng nhận xuất xứ (C/O) và đặc biệt là Phiếu phân tích chất lượng (Analysis Certificate)
- Khai báo Hải Quan hàng rời: Doanh nghiệp cần lưu ý về sai số hàng rời. Theo thông lệ quốc tế và quy định Hải Quan, hàng rời được phép có sai số trọng lượng (thường là ±5% hoặc ±10%) do đặc tính tự nhiên như bay hơi, rơi vãi hoặc sai số thiết bị cân
- Khai báo tên hàng: Phải khớp với mã HS code chuyên dụng cho nguyên liệu thô
So sánh hàng rời với các loại hàng khác
Phân biệt giữa hàng rời và hàng container
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Phân biệt giữa hàng rời và hàng đóng bao
Hàng đóng bao (Bags) thực chất là một hình thức bảo vệ hàng rời. Khi đóng bao, việc bốc xếp có thể dùng nhân công nhiều hơn, hàng ít bị bụi bẩn hơn nhưng chi phí bao bì làm tăng giá thành sản phẩm.
Tìm hiểu chi phí, rủi ro & thất thoát hàng rời
Vận hành vận tải hàng rời luôn đi kèm với những bài toán kinh tế khắt khe:
Chi phí
- Phí thuê tàu (Freight): Biến động mạnh theo chỉ số Baltic Dry Index (BDI)
- Phí xếp dỡ hàng rời (Stevedoring): Tính theo tấn hàng, phụ thuộc vào năng suất của cảng
- Phí lưu kho bãi: Chi phí thuê mặt bằng lớn cho hàng nghìn tấn hàng
Rủi ro & Thất thoát
- Hao hụt hàng rời (Shrinkage): Được xem là rủi ro tự nhiên như ngũ cốc bị mất nước, than bị rơi vãi khi gió thổi, dầu lỏng dính lại ở đáy bồn,.... Doanh nghiệp cần thỏa thuận tỷ lệ hao hụt định mức trong Hợp đồng
- Rủi ro thời tiết: Mưa bão có thể làm hỏng toàn bộ lô hàng xi măng hoặc nông sản nếu nắp hầm tàu không bịt kín
- Thất thoát do gian lận: Việc đo mớn nước (Draft Survey) có thể sai sót nếu biển động hoặc do sự thiếu trung thực của thuyền trưởng/giám định viên
Tạm kết
Có thể thấy, việc hiểu rõ hàng rời là gì và nắm vững các quy tắc vận hành, vận chuyển chính là lợi thế cạnh tranh cực lớn cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nguyên liệu thô. Để thành công, doanh nghiệp của bạn nên kết hợp chặt chẽ với các đơn vị giám định uy tín và lựa chọn đơn vị vận tải hàng đầu như Logistics CMC để được hỗ trợ kịp thời. Liên hệ ngay cho đội ngũ chuyên viên của chúng tôi qua Zalo/Hotline/Email.
>>> Đọc thêm: Hàng quá cảnh là gì? Những quy định pháp lý đối với hàng quá cảnh
