Khu chế xuất là gì?
Khái niệm
Khu chế xuất (tiếng Anh là Export Processing Zone - EPZ) là một kiểu khu công nghiệp đặc thù, chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện các dịch vụ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu.
Theo góc độ pháp lý tại Việt Nam (dựa trên Nghị định số 35/2022/NĐ-CP), khu chế xuất được ngăn cách với khu vực bên ngoài bằng hệ thống tường rào, có cổng và cửa ra vào, bảo đảm điều kiện cho sự kiểm tra, giám sát & kiểm soát của Cơ quan Hải Quan và các Cơ quan chức năng liên quan khác. Về cơ bản, đây là một khu vực "phi thuế quan" nằm trong lòng lãnh thổ quốc gia.
Đặc điểm của khu chế xuất
Mô hình khu chế xuất mang những nét đặc trưng riêng biệt để phục vụ mục tiêu thương mại quốc tế:
- Ranh giới địa lý tách biệt: Được bao quanh bởi hàng rào cứng, tách biệt hoàn toàn với khu vực dân cư và các khu công nghiệp thông thường
- Vị thế phi thuế quan: Quan hệ mua bán hàng hóa giữa khu chế xuất với bên ngoài (nội địa) được coi là quan hệ xuất nhập khẩu
- Tập trung vào xuất khẩu: 100% (hoặc phần lớn theo quy định) hàng hóa sản xuất ra phải được xuất khẩu ra thị trường nước ngoài
- Sự giám sát của Hải Quan: Đây là đặc điểm then chốt. Mọi luồng hàng hóa ra vào khu chế xuất đều phải chịu sự giám sát trực tiếp của luật Hải Quan đối với khu chế xuất
Vai trò của khu chế xuất
Khu chế xuất đóng vai trò như là "đòn bẩy" cho nền kinh tế:
- Thu hút vốn FDI: Là nơi hội tụ của các tập đoàn đa quốc gia nhờ chính sách ưu đãi vượt trội
- Đẩy mạnh xuất khẩu: Tạo ra nguồn ngoại tệ lớn cho ngân hàng trung ương thông qua các hoạt động sản xuất xuất khẩu
- Hội nhập kinh tế quốc tế: Giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu
- Chuyển giao công nghệ: Doanh nghiệp nội địa có cơ hội học hỏi quy trình quản lý và công nghệ tiên tiến từ các doanh nghiệp chế xuất
Điều kiện thành lập khu chế xuất
Để thành lập một khu chế xuất, dự án cần phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn khắt khe về hạ tầng:
- Có hàng rào bao quanh cao từ 2m trở lên, không có lỗ hổng
- Có hệ thống camera giám sát 24/7, kết nối trực tiếp với Cơ quan Hải Quan
- Có khu vực kiểm hóa, kho bãi dành cho việc lưu trữ hàng hóa chịu sự kiểm soát của Hải Quan
- Được Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt dựa trên quy hoạch phát triển khu kinh tế, khu công nghiệp tỉnh/thành phố
Doanh nghiệp chế xuất là gì?
Đây là khái niệm thường xuyên bị nhầm lẫn với khu chế xuất. Trên thực tế, doanh nghiệp chế xuất có thể nằm trong hoặc nằm ngoài khu chế xuất.
Định nghĩa
Doanh nghiệp chế xuất là mô hình doanh nghiệp được thành lập và hoạt động trong khu chế xuất hoặc doanh nghiệp chuyên sản xuất sản phẩm để xuất khẩu hoạt động trong khu công nghiệp & khu kinh tế.
Điều kiện để được công nhận là doanh nghiệp chế xuất bao gồm việc cam kết xuất khẩu toàn bộ sản phẩm và phải đáp ứng các điều kiện về giám sát Hải Quan (hàng rào, camera, kho bãi) tương tự như khu chế xuất.
Những ưu đãi về thuế của doanh nghiệp chế xuất
Đây là lý do chính khiến các nhà đầu tư lựa chọn mô hình này. Chính sách thuế trong khu chế xuất cực kỳ hấp dẫn:
- Thuế xuất nhập khẩu: Miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị tạo tài sản cố định và nguyên liệu, vật tư để sản xuất hàng xuất khẩu
- Thuế giá trị gia tăng (VAT): Áp dụng mức thuế suất 0% đối với hàng hóa, dịch vụ mua từ nội địa và nhập khẩu từ nước ngoài
- Thuế thu nhập doanh nghiệp (CIT): Thường được hưởng lộ trình ưu đãi "Miễn 2, giảm 4" hoặc "Miễn 4, giảm 9" tùy theo địa bàn và lĩnh vực đầu tư
Thực trạng & phát triển khu chế xuất tại Việt Nam
Sự hình thành khu chế xuất tại Việt Nam bắt đầu từ đầu những năm 90, với sự ra đời của Khu chế xuất Tân Thuận (TP. Hồ Chí Minh). Đây chính là dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển khu chế xuất tại Việt Nam.
Tính đến năm 2026, mô hình khu chế xuất thuần túy đang có sự chuyển dịch. Nhiều khu công nghiệp hiện nay đã dành một phần diện tích để hình thành các phân khu chế xuất, hoặc thu hút các doanh nghiệp chế xuất (EPE) hoạt động độc lập. Sự phát triển này gắn liền với các hành lang kinh tế và cảng biển nước sâu như Hải Phòng (miền Bắc) và Bà Rịa - Vũng Tàu (miền Nam), giúp tối ưu hóa Logistics khu chế xuất.
Xu hướng mới nhất là "Khu chế xuất xanh" (Green EPZ) - tập trung vào sản xuất bền vững, giảm phát thải Carbon để đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt từ thị trường EU và Mỹ.
Các quy định chung về doanh nghiệp và khu chế xuất
Hoạt động trong khu chế xuất đòi hỏi các doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt luật đầu tư và khu chế xuất.
- Thủ tục Hải Quan: Mọi giao dịch mua bán giữa doanh nghiệp chế xuất và doanh nghiệp nội địa đều phải mở tờ khai Hải Quan (dưới hình thức xuất khẩu tại chỗ)
- Quản lý phế liệu, phế thải: Doanh nghiệp không được phép tự ý tiêu hủy hoặc bán ra nội địa mà phải thực hiện theo quy trình giám sát của phía Hải Quan và Cơ quan môi trường
- Lao động: Các lao động trong khu chế xuất được bảo đảm bởi các quy định riêng về an toàn vệ sinh lao động và bảo hiểm, do Ban quản lý các khu công nghiệp và chế xuất (HEPZA, HIZA,...) quản lý
Một số hoạt động đầu tư trong khu chế xuất
Không phải mọi hoạt động đều được phép thực hiện ở trong khu chế xuất. Các hoạt động chính thường bao gồm:
1. Đầu tư sản xuất hàng hóa để xuất khẩu
- Sản xuất sản phẩm 100% hoặc chủ yếu để xuất khẩu
- Lắp ráp, gia công sản phẩm xuất khẩu
- Sản xuất linh kiện, phụ tùng phục vụ chuỗi cung ứng toàn cầu
*Đây được xem là hoạt động đầu tư cốt lõi của khu chế xuất.
2. Gia công, chế biến hàng xuất khẩu
- Gia công theo hợp đồng cho thương nhân nước ngoài
- Chế biến nguyên liệu nhập khẩu để xuất khẩu thành phẩm
- Gia công xuất khẩu trong các ngành: điện tử, dệt may, giày dép, cơ khí, nhựa, gỗ,…
3. Nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, máy móc phục vụ sản xuất
- Nhập khẩu nguyên liệu, bán thành phẩm để sản xuất hàng xuất khẩu
- Nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất
- Nhập khẩu khuôn mẫu, linh kiện, phụ tùng thay thế
*Các hoạt động này thường được miễn thuế nhập khẩu theo quy định.
4. Xuất khẩu sản phẩm ra nước ngoài
- Xuất khẩu trực tiếp sản phẩm sản xuất trong khu chế xuất
- Xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN,…
- Tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu toàn cầu
5. Hoạt động Logistics & kho bãi phục vụ sản xuất xuất khẩu
- Đầu tư kho nguyên liệu, kho thành phẩm
- Kho ngoại quan (theo quy định)
- Dịch vụ đóng gói, phân loại, dán nhãn hàng xuất khẩu
- Logistics nội khu phục vụ sản xuất & xuất khẩu
6. Hoạt động nghiên cứu, phát triển (R&D) gắn với sản xuất
- Nghiên cứu cải tiến sản phẩm xuất khẩu
- Phát triển mẫu mã, công nghệ sản xuất mới
- Đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm R&D phục vụ xuất khẩu
7. Cung ứng dịch vụ hỗ trợ sản xuất trong khu chế xuất
(Chỉ phục vụ nội khu hoặc doanh nghiệp chế xuất)
- Bảo trì, sửa chữa máy móc thiết bị
- Dịch vụ kỹ thuật, kiểm định chất lượng
- Dịch vụ xử lý chất thải công nghiệp
- Dịch vụ cung cấp điện nước, hạ tầng kỹ thuật
8. Hoạt động đầu tư xây dựng hạ tầng khu chế xuất
- Đầu tư xây dựng nhà xưởng cho thuê
- Đầu tư hạ tầng kỹ thuật (đường nội khu, điện, nước, viễn thông)
Đầu tư khu dịch vụ hỗ trợ người lao động (theo quy định)
9. Một số hoạt động đầu tư khác (có điều kiện)
- Bán hàng vào thị trường nội địa (phải làm thủ tục nhập khẩu)
- Chuyển nhượng dự án đầu tư trong khu chế xuất
- Mở chi nhánh, văn phòng đại diện trong khu chế xuất
Phân biệt khu chế xuất với các mô hình khác
Việc hiểu sai bản chất giữa các mô hình sẽ dẫn đến sai sót trong việc áp dụng mã thuế và thủ tục Hải Quan.
Khu chế xuất và khu công nghiệp
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Khu chế xuất và khu kinh tế
Khu kinh tế là mô hình rộng lớn hơn, bao gồm nhiều phân khu như khu công nghiệp, khu phi thuế quan (trong đó có khu chế xuất), khu dân cư và văn hóa du lịch. Trong khi khu chế xuất tập trung thuần túy vào sản xuất, khu kinh tế hướng tới phát triển đa ngành và có cơ chế tự chủ cao hơn về mặt hành chính.
Các khu chế xuất tiêu biểu tại Việt Nam
Để doanh nghiệp của bạn có cái nhìn thực tế hơn, dưới đây là những cái tên hàng đầu:
- Khu chế xuất Tân Thuận (Quận 7, TP. Hồ Chí Minh): "Anh cả" của mô hình này tại Việt Nam, tập trung mạnh vào lĩnh vực công nghệ cao và phần mềm (ngành nghề chính: điện - điện tử; cơ khí chính xác; chế biến thực phẩm; dệt may xuất khẩu;...)
- Khu chế xuất Linh Trung I, II, III (Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh): Bao gồm 3 phân khu, là nơi tập trung của hàng trăm doanh nghiệp FDI lớn trong ngành dệt may và cơ khí (ngành nghề chính: điện tử, linh kiện; công nghệ cao; gia công xuất khẩu;..)
- Khu chế xuất Nội Bài (Hà Nội): Tận dụng lợi thế gần sân bay quốc tế để thu hút các mặt hàng điện tử, viễn thông
- Khu chế xuất Hải Phòng (Đình Vũ - Cát Hải): Nằm trong tổ hợp khu công nghiệp Nomura hoặc các phân khu tại Đình Vũ, gắn liền với chuỗi cung ứng Logistics cảng biển phía Bắc
- Khu chế xuất Bắc Ninh: Thu hút nguồn vốn FDI lớn và hoạt động theo mô hình doanh nghiệp chế xuất
- Khu chế xuất Đà Nẵng: Phát triển gắn với Logistics miền Trung và phù hợp với những doanh nghiệp vừa và nhỏ
Tổng kết
Việc hiểu rõ khu chế xuất là gì không chỉ giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa những Chính sách ưu đãi đầu tư khu chế xuất mà còn bảo đảm tính tuân thủ pháp lý trong vận hành. Với lợi thế về thuế quan và hạ tầng tập trung, đây vẫn là mô hình lý tưởng cho các nhà đầu tư muốn thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, những rào cản về thủ tục Hải Quan khắt khe, đòi hỏi doanh nghiệp phải có đội ngũ chuyên gia am hiểu nghiệp vụ để tối ưu hóa dòng chảy hàng hóa hoặc liên hệ những đơn vị uy tín như Logistics CMC để được hỗ trợ.
>>> Tham khảo thêm: Dịch vụ vận chuyển hàng hóa hai chiều Bắc - Nam
Những câu hỏi liên quan
1. Khu chế xuất có phải khu công nghiệp không?
Trả lời: Về mặt địa lý, khu chế xuất là một loại hình khu công nghiệp đặc thù. Tuy nhiên, về mặt quản lý Nhà nước và Chính sách thuế, nó được đối xử như một khu phi thuế quan, khác biệt hoàn toàn với khu công nghiệp thông thường.
2. Khu chế xuất có được bán hàng nội địa không?
Trả lời: Có, nhưng các bước thủ tục lại rất phức tạp. Doanh nghiệp chế xuất khi bán hàng vào nội địa được coi là hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp nội địa. Khi đó, doanh nghiệp nội địa phải mở tờ khai nhập khẩu và nộp các loại thuế phí theo quy định.
3. Khu chế xuất có phải chịu thuế không?
Trả lời: Khu chế xuất được miễn thuế xuất nhập khẩu và thuế VAT (0%) cho các hoạt động sản xuất xuất khẩu. Tuy nhiên, họ vẫn phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (sau thời gian ưu đãi) và các loại thuế phí sử dụng hạ tầng khác.
4. Hàng hóa từ khu chế xuất vào nội địa có chịu thuế không?
Trả lời: Có. Khi hàng hóa ra khỏi khu chế xuất vào thị trường nội địa, nó sẽ được coi là hàng nhập khẩu từ nước ngoài và phải chịu thuế nhập khẩu, thuế VAT và các loại thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có).
5. Việt Nam hiện có bao nhiêu khu chế xuất?
Trả lời: Hiện nay Việt Nam có khoảng 3 - 4 khu chế xuất thuần túy, tập trung tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội. Tuy nhiên, vẫn có hàng trăm "phân khu chế xuất" và "doanh nghiệp chế xuất" nằm trải dài trong các khu công nghiệp và khu kinh tế trên khắp cả nước.
